באַזוך מײַן או-טוב קאַנאַל

http://www.youtube.com/ikhveysnit


2012/01/13

די הײמישע פֿינאַנציעלע "מומחים" און װאָס זײ לערנען אונדז

אײדער איך הײב אָן שרײַבן װעל איך אײַך פּרובירן מסביר זײַן פֿאַרװאָס איך האָב אַזױ לאַנג גאָרנישט נישט אָנגעשריבן. עס טוט מיר טאַקע אַ ביסל װײ װאָס איך האָב אַזױ לאַנג גאָרנישט נישט אָנגעשריבן דאָ אין מײַן ייִדישן בלאָג. איך האָב לאַנג געװאָלט אָבער איך האָב פּשוט ניט געהאַט קײן צײַט פֿאַר בלאָגן און דאָס קלײנטשיקע ביסעלע צײַט װאָס איך האָב יאָ פֿאַרמאָגט אַװעקצופּאַטערן אױף דעם געביט האָב איך אַװעקגעגעבן אױף מײַן ענגלישן בלאָג, אין װעלכן איך האָב אױך דװקא נישט אָנגעשריבן אַזױ פֿיל װי איך האָב געהאָפֿט. אַחוץ אַ מאַנגל פֿון צײַט, איז מײַן אַנדער תירוץ פֿאַרן גײן אַזױ לאַנג אָן שרײַבן דאָס װאָס איך האָב אַזױ פֿיל װעגן װאָס איך װיל שרײַבן. װי אַזױ, פֿרעגט איר, קומט עס אױס אַז מ’זאָל גאָרנישט נישט אָנשרײַבן צוליב דעם װאָס ס’זענען דאָ צופֿיל טעמעס װעגן װאָס מ’װיל שרײַבן? ס’איז טאַקע פּשוט. איך טראַכט אַזױ לאַנג װעגן דאָס װאָס איך װיל שרײַבן און געבט אױס אַזױ פֿיל צײַט מיטן פּרובירן אױסקצולײַבן צװישן די אַלע זאַכן אַז איך געב אַװעק אַלע צײַט אױף דעם און שרײַב גאָרנישט נישט אָן. די אַנדער זאַך מיטן דאָזיקן ייִדישן בלאָג איז אַז איך האָב שױן אײַנגעזאַמלט אַזױ פֿיל קוריאָזן אױף ייִדיש װאָס געפֿינען זיך אין אינטערנעט אַז איך האָב שיִער נישט די צײַט זײ אַדורכצוזוכן און אױסצוקלײַבן די אינטערעסאַנטע. אָדער אפֿשר האָב איך יאָ די צײַט אָבער אַז איך אַרבעט פֿולצײַטיק מיט מאַטעריאַלן װאָס זענען אָדער אָנגעשריבן אָדער רעקאָרדירט געװאָרן אױף דער ייִדישער שפּראַך קען דאָס שרײַבן אַ בלאָג אױף ייִדיש מיך מאַכן פֿילן אַז איך בין שױן איבערגײיִדישט, דאָס הײסט אַז נאָך אַ טאָג פֿון 8 שעה מיט ייִדיש װיל מײַן מוח אַריבערגײן צוריק אױף ענגליש אָדער אפֿשר גאָר מאַכן אַ “װאַקאַציע” אױף שפּאַניש. ס’קען זײַן אַז ס’איז אַ קאָמבינאַציע פֿון די אַלע שױן דערמאָנטע פֿאַקטאָרן. איז, פֿון איצט אָן װעל איך פּרובירן עפּעס אָנצושרײַבן דאָ אױף ייִדיש צום װײניקסטנס אײן מאָל אַלע צװײ װאָכן. אָבער קײן צוזאָגן װעל איך דװקא נישט מאַכן.

איצט װי איך האָב שױן פֿאַרענדיקט מיט פֿאַרװאָס איך האָב גאָרנישט נישט אָנגעשריבן, װעל איך טאַקע אַריבערגײן צו דער זאַך װעגן װאָס איך װעל יאָ שרײַבן. אין מײַן אַקאַדעמישן לעבן פֿאָרש איך אױס די ייִדישע שפּראַך בײַ די הײַנטצײַטיקע חסידים, איר סאָציאָלינגװיסטישע סיטואַציע (דאָס הײסט װי מ’באַנוץ זיך מיט דער שפּראַך און װאָס מ’מײנט דערפֿון) און איר לינגװיסטישע סיטואַציע (דאָס הײסט װי מ’רעדט ייִדיש הײַנט אין באָראָ פּאַרק, װיליאַמסבורג, און אין די הײמישע שטעטלעך און דערפֿלעך פֿון שטאַט ניו יאָרק און װי אַזױ די הײַנטצײַטיקע ייִדיש דאָרטן איז אַנדערש פֿון דער אַמאָליקער ייִדיש װאָס מ’האָט גערעדט אין אײראָפּע פֿאַרן דריטן חורבן). צוליב דעם װאָס איך בין ניט קײן חסיד און איך פֿאָרש אױס די הײַנטצײַטיקע הײמישע אידיש, פֿרעגט מען מיך אָפֿט װעגן מײַנע מײנונגען איבער אָט דער טעמע. אַ פּראָפֿעסאָר פֿון ייִדיש האָט מיך לעצטנס געפֿרעגט ”װאָס טוט זיך איצט מיט דער חסידישער ייִדיש?“ און אױף אָט דעם פֿראַגע האָב איך געענטפֿערט ”װאָס זאָל זיך טוען? מ’רעדט, מ’האָט (קיין עין הרע) פֿילע קינדערלעך און כאָטש די שפּראַך בײַט זיך כּסדר פֿאַרשטײט אײנעם דעם צװײטן װען מענטשן פֿון אַנדערע לענדער טרעפֿן זיך.“ אַז איך פֿאָרש אױס בפֿירוש די קינדער ליטעראַטור בײַ הײַנטצײַטיקע חסידים פֿרעגט מען מיך פֿאַרװאָס איך פֿאָרש אָט די ליטעראַטור און װעגן מײַנע אײַנדרוקן. ”װאָס שרײַבט מען הײַנט פֿאַר קינדער אױף ייִדיש בײַ זײ?“

”קינדער ליטעראַטור“ ענטפֿער איך, האַלב סאַרקאַסטיש האַלב ערנסט. ”און מ’שרײַבט טאַקע עכטע ליטעראַטור בײַ זײ?“ האָט געפֿרעגט אײנער אַ ייִד װעלכער האָט טאַקע געדאַרפֿט בעסער װיסן אײדער צו פֿרעגן אַזאַ נאַרישע פֿראַגע.”יאָ“, האָב איך געענטפֿערט ”מ’שרײַבט עכטע ליטעראַטור בײַ זײ. גוטע ליטעראַטור, שלעכטע ליטעראַטור, און אײן מאָל אין אַ מזלדיקע שעה לײען איך עפּעס װאָס איז טאַקע זײער געראָטן, געװײנטלעך אַ ליד אין אַ זשורנאַל װאָס הײסט מעלות.“ נאָך דעם װאָס איך װער מיד מיט די פֿראַגעס (פֿאַרשטײט זיך אַז ס’רבֿ מאָל זענען די פֿראַגעס נישט אַזױ נודנע און נאַריש װי אין יענעם פֿאַל), רעקאָמענדיר איך אַז זײ זאָלן לײענען מײַן פֿאָרש אַרבעט װעגן אָט דער טעמע. אָבער װען איך דערקלער אַז די גאַנצע אַרבעט אַנטהאַלט 90 זײַטלעך, פֿאַרלירט מען דעם חשק זי טאַקע צו לײענען.

אָבער ס’טרעפֿט זיך אַז נאָך דער קינדער ליטעראַטור און די װעכנטלעכע צײַטונגען (װאָס זענען אפֿשר די באַקאַנצע פֿון אַלע מאַטעריאַלן פֿאַרבונדען מיטן הײַנטצײַטיקן חסידיש-ייִדיש בײַ די ייִדישיסטן), האָט מען אױף ייִדיש טאָג-טעגלעכע ראַדיאָ פּראָגראַמען דורך די טעלעפֿאָן-ליניעס אױף אַזױ גערופֿענע ”האָט-לײַנס.“ דער גרעסטער און באַקאַנסטער הײסט קול מבשר. די פּראָגראַמען אױף קול מבשר אַנטהאַלטן פֿילע טעמעס און פֿאַר אַ באַזונדערער טעמע דריקט מען אַ באַזונדערן צוגאָב-נומער (ב’לשון אַמעריקע ”עקסטענשין“) און יעדע טעמע פֿאַרמאָגט זײַן אײגענע אָפּטײלונג מיט זײַנע אײגענע רעדאַקטאָרן. די נײַעס בולעטינען זענען אָפֿט זײער געראָטן, ניט געקוקט אױף דעם װאָס מ’רעדט אַזױ שנעל אַז ס’קומט אָן שװער צו פֿאַרשטײן פֿאַר מענטשן, אַפֿילו די װאָס רעדן טאַקע ייִדיש פֿון דער הײם, װאָס קענען ניט די הײַנטצײַטיקע חסידישע ייִדיש (מ’רעדט אַזױ שנעל כּדי אײַנצופּאַקן װאָס מער אינפֿאָרמאַציע אין װאָס װײניקע צײַט). אַחוץ נײַעס קען מען הערן אינטערװיוען װעגן כּלערלײ טעמעס, מעדיצינישע אָנװײַזונגען, קאָמישע פּאַסירונגען, טראַפֿיק דערהײַנטיקונגען, שיעורים, װעטער באַריכטן, און אַזױ װײַטער. פֿאַרשטײט זיך אַז מ’הערט דאָרטן פֿילע רעקלאַמעס װײַל פֿון דעם שאַפֿט מען כּמעט אַלע רװח. אפֿשר די דערשטױנענדיקסטע אױפֿטו פֿון קול מבשר איז װען זײ סטרימען“ (דאָס הײסט טראַנסמיטירן דירעקט) אָדער פֿון אָדער װעגן אַ געשעעניש אין דער מאָמענט (”לײַװ“) אױף ייִדיש. מ’טוט אַזױ מיט פּרעסע קאָנפֿערענצן און אַפֿילו די איצטיקע רעפּובליקאַנער פּרעזידענטישע דעבאַטעס. צװישן די אַלע אָפּטײלונגען געפֿינט מען אַ ביזנעס-אָפּטײלונג אין װאָס ס’טרעטן אַרױס פֿאַרשידענע חסידישע פֿינאַנציעלע מומחים װאָס ראַטן די צוהערער װעגן כּלערלײ געשעפֿטלעכע ענינים. פֿונעם צוהערן צו אָט דער אָפּטײלונג קען מען אין גיכן דערװיסן אַ סך װעגן דער איצטיקער פֿינאַנציעלער לאַגע בײַ די חסידים בכלל און זײער באַציונג צו דער אַמעריקאַנער עקאָנאָמיע בפֿרט. (ב’קיצור, טענהן אַ סך חסידים מיט שטאָלץ אַז זײ זענען ניט “מאָדערן”, ד’ה ניט אַסימילירט אין דער ברײטערער גױיִשער געזעלשאַפֿט. לגבי שפּראַך, קלײדונג און נעמען, זענען זײ צום מערסטן טײל גערעכט. מ’רעדט ייִדיש און אַפֿילו װען מ’רעדט ענגליש רעדט מען עס אױף אַ באַזונדערן אױפֿן. מ’טראָגט צניעותדיקע קלײדער אָדער מלבושים װאָס נאָר חסידים טראָגן אַז מ’זאָל גלײַך דערקענען אַז מ’איז אַ הײמישן ייִד. און מ’נוץ ייִדישע (און בפֿרט אַשכּנזישע) נעמען װאָס מ’הערט ניט בײַ אַנדערע אַמעריקאַנער ייִדן אָדער ניט פֿרומע ישׂראלים. איז, װען ס’קומט צו קולטור לעבן די חסידים אָפּגעזונדערט און אומאַסימילירט. אָבער עקאָנאָמיש גערעדט זענען די חסידישע געזעלשאַפֿטן אין גאַנצן אַסימילירט אין דער ברײטערער אַמעריקאַנער עקאָנאָמיע. 

מ’פֿאַרמאָגט די אײגענע געשעפֿטן און אַ פּאָר פֿון די אײגענע אינדוסטריעס (יודאַיִקאַ, משגיח) אָבער די-אָ געשעפֿטן און דאָס פֿליסן פֿון געלט זענען געקניפּט און פֿאַרבונדען מיטן רעשט פֿון דער אַמעריקאַנער עקאָנאָמיע. ד’ה אַז מ’איז אַן אײגנטימער פֿון אַ ביזנעס, נעמט מען אָנטײל אינעם אַקטועלן קאַפּיטאַליסטישן סיסטעם װאָס איז לװ-דװקא מאָדערן.) אָבער לאָמיר צוריקקערן צו דער ביזנעס-אָפּטײלונג פֿון קול מבשר. אין יענער אָפּטײלונג טרעטן אױס אַ פּאָר פֿינאַנציעלע ”מומחים“ (ס’פּאַסט טאַקע בעסער זײ אָנצורופֿן ”גורוס“ אָבער דאָס װאָרט איז אפֿשר ניט אַלעמען באַקאַנט) װאָס לערנען די צוהערער װעגן כּלערלײ עקאָנאָמישע ענינים און דערמוטיקן זײ צו מאַכן מער געלט אָדער ”אַרױסצוקריכן“ פֿון חובֿות. די לעקציעס (װאָס זײ רופֿן אָן ”שיעורים“ און דװקא ניט”לעקציעס“ אָדער ”לעסאָנס“) זענען נישט נאָר אַ מיטל איבערצוגעבן אינפֿאָרמאַציע נאָר אַ מיטל צו געבן װאָס בײַ די חסידישע ייִדן הײסט ”חיזוק“, ד’ה גײַסטלעכע אונטערשטיצונג, עפּעס װאָס העלפֿט אַנדערע צו קענען טאָן די מיצװות װי ס’דאַרף צו זײַן. איז, אין אַ געװיסן אױפֿן קען מען זאָגן אַז די פֿינאַנציעלע ”גורוס“ שטיצן ניט נאָר זײערע צוהערער פֿינאַנציעל נאָר אױך העלפֿן מקײם צו זײַן זײערע קהילות. ל’משל, ס’איז ניט צופֿעליק װאָס די לעקציעס הײסן ”שיעורים“ װײַל אין יענע שיעורים רעדט מען אָפֿט אַזױ פֿיל פֿון רעליגיע װי מ’רעדט פֿון געלט. אַז אַ גױיִשער פֿינאַנציעלער ”גורו“ גײט פֿאַרקױפֿן זײַן סחורה, פֿאַרקױפֿט ער אָפֿט בטחון אין זיך אַלײן און זײַן מעטאָדיק צוזאַמען מיטן עצה אַז זײַנע צוהערער זאָלן האָבן מער צוטרױ צו זײערע אײגענע פֿעיִקײטן. בײַ די הײמישע פֿינאַנציעלע”גורוס“ פֿאַרקױפֿט מען אױך בטחון אין זיך אַלײן נאָר נאָך װיכטיקער פֿאַרקױפֿט מען דאָס האָבן בטחון אינעם אײבערשטן. און כאָטש די ”שיעורים“ פֿאַרמאָגן געװיסע קריטיקן פֿון דער חסידישער געזעלשאַפֿט (מ’רעדט אָפֿט דאָרטן פֿון דעם װאָס מ’דאַרף נאָך אַ ”שטראָם פֿון רװח“ אױסצוהאַלטן אַ משפּחה װאָס איז געבענטשט מיט פֿילע קינדערלעך װײַל מ’האָט ניט אָדער די דערציונג אָדער די שפּראַכלעכע פֿעיִקײטן װאָס מ’דאַרף האָבן כּדי צו באַקומען אַ גוט באַצאָלטע שטעלע נאָכן פֿאַרענדיקן זיך די ישיבֿה), פּרובירן די גורוס צו באַװײַזן אַז מ’קען אױסהאַלטן אַ משפּחה פֿינאַנציעל אָן קײן װעלטלעכע דערציונג. אײנער פֿון די באַקאַנטסטע פֿינאַנציעלע ”מומחים“ און (איך האַלט) דער פֿאַרװײַלונגסטער, צוציִענדיקסטער און קאָלירפֿולסטער, װאָס רעדט אױף קול מבשר איז אַ ניו-יאָרקער ייִד װאָס הײסט לוזער לאַנדאָ. לוזער לאַנדאָ איז דער אײגנטימער פֿון אַ סעריע גאָר דערפֿאָלגרײַכע לערן-פּראָגראַמען אױף ד. װ.ד. װאָס הײסן “סנעפּ עהיד” (און װאָס ער זעץ איבער אױף ייִדיש װי ”שטײַג העכער“) און װאָס ער פֿאַרקױפֿט דורכן אינטערנעט. ס’מערסטע טײל פֿון זײַן װעבזײַטל איז געצילעװעט אױף פֿאַרקױפֿן אָט די ד. װ.ד.’ס און זײַנע ענלעכע פּראָדוקטן (למשל אַ פּריװאַטע ”באַראַטונג/קאָנסולטאַציע“ בײַ אים קאָסט 150 דאָלאַר אַ שעה). כּדי צו פֿאַרקױפֿן זײַנע ”שטײַג העכער“ פֿילמען װעגן װי אַזױ מ’קען אױפֿשטעלן אַן ”אי-ביזנעס“ (ד’ה אַ געשעפֿט װאָס פֿירט זיך דורכן פֿאַרקױפֿן פּראָדוקטן אױפֿן אינטערנעט), האָט ער אַרױפֿגעשטעלט אַ צוציִענדיקע פֿילמירטע רעקלאַמע פֿון 41 מינוט װאָס איז ב’אמת אַן ”אינפֿאָמערשעל“ און ס’איז קלאָר װי דער טאָג אַז די טעלעװיזיע רעקלאַמעס האָבן געהאַט אַ שטאַרקע װירקונג אױף זײַן סטיל. בײַם אָנהײב פֿון דער רעקלאַמע גײט ער פֿאָרענט פֿונעם פֿילם-קאַמערע טראָגנדיק אַ שײנעם פּעלצערנעם היטל און שטײט פֿאָרענט פֿון אַ בילד פֿון שטאָט ניו יאָרק און זאָגט ”העלאָ, אינטערנעט אינטערנעט אינטערנעט יעדער אײנער רעדט פֿון אינטערנעט, די גאַנצע װעלט רעדט פֿון אינטערנעט“ און דערקלערט װי אַזױ דאָס באַצאָלן די נײטיקע 500 דאָלאַר פֿאַר זײַנע פֿילמירטע שיעורים װעט דערמעגלעכן יעדן ייִד צו לערנען װי אַזױ צו באַקומען גענוג פּרנסה פֿונעם אינטערנעט אַז מ’זאָל קענען שטיצן אַ משפּחה װי ס’דאַרף צו זײַן. אָט איז די גאַנצע רעקלאַמע 

500 דאָלאַר איז דאָך אַ קאָלאָסאַלע סומע געלט און אױב מ’געבט אַ טראַכט דערפֿון קען מען אין גיכן אױסרעכענען אַז ער דאַרף פֿאַרקױפֿן נאָר 100 פֿון אָט די ד. װ.ד. סעריעס צו מאַכן 50,000 דאָלאַר אַ יאָר! און דאָס איז נאָר אײנער פֿון זײַנע פֿילע פּראָדוקטן. אײן זאַך װעגן אָט דער ”אינפֿאָרמערשעל“-רעקלאַמע װאָס איז כּדאַי צו באַמערקן איז אַז ניט געקוקט אױף דעם װאָס די רעקלאַמע איז צוטריטלעך דװקא דורכן אינטערנעט, װאָרנט ער פֿיל מאָל אַז דער אינטערנעט איז אַ געפֿערלעכע זאַך װאָס קען גורם זײַן אַ סך שאָדנס. ער שטרײַכט אונטער און באַטאָנט אַז מ’טאָר נוצן דעם אינטערנעט נאָר פֿאַר פֿינאַנציעלע צװעקן און ניט פֿאַר קײן שום פֿאַרװײַלונג. 

אין אַ צװײטן עפּיזאָד פֿון זײַן סעריע װאָס איז אָריגינעל דערשינען אױף קול מבשר און הײסט געדאַנקען“ סײַ אױף ייִדיש און סײַ אױף ענגליש, זאָגט ער ב’קיצור אַז דאָס גײן אין אַן אַמעריקאַנער אוניװערסיטעט איז ניט נײטיק און אַז דער גאַנצער סיסטעם פֿון דערציונג אין אַמעריקע איז קאָרופּטירט. ער טענהט אַז מ’קען לערנען אַלצדינג װאָס מ’דאַרף פֿונעם אינטערנעט און בפֿרט (און אפֿשר ס’איז בײַ אים גאָרנישט קײן איראָניע) פֿון די אוניװערסיטעטן װי מ.אי.ט. װאָס שטעלן אַרױף זײערע קורסן אױפֿן אינטערנעט אַז מ’זאָל קענען זען די קלאַסן אָן באַצאָלן קײן שום שכר-לימוד.

פֿאַר דעם װאָס איך זאָג מער װעגן זײַנע אַנדערע בראַזשנעס“ װעל איך מאַכן אַ פּאָר אָבסערװאַציעס לגבי זײַן שפּראַך באַנוץ. בקיצור, איז זײַן ייִדיש אַזױ פֿאַרפּעסטיקט מיט ענגליש אַז מ’דאַרף קענען סײַ ייִדיש און סײַ ענגליש צו פֿאַרשטײן אַפֿילו אײן זאַץ פֿון דאָס װאָס ער זאָגט. איך קען גוט די הײַנטצײַטיקע חסידישע ייִדיש און איך רעד ניט פֿון די נאָרמאַלע ענגלישע װערטער װאָס מ’הערט אין איר אין ניו יאָרק װאָס פֿרומע ייִדיש-רעדנדיקע אין בעלגיע און ישׂראל אַלע קענען און װאָס זענען אַן אינטעגראַלן טײל פֿון זײער װערטער-אוצר. נײן, איך רעד פֿון גאָר פּשוטע װערטער װאָס ס’קלינגט אַז ער פֿאַרגעסט זײ בײַם רעדן װײַל ער נוצט די ענגלישע װערטער פֿאַר “פֿאַרענדיקן”, ”צוקונפֿט“, און אַפֿילו ”צוטײלן“ (ער זאָגט “שערן”). ב’אמת, קלינגט עס אָפֿט װי ער טראַכט גאָר אױף ענגליש און פּרובירט אַלצדינג איבערצוזעצן אין קאָפּ בײַם רעדן װײַל ס’איז נישט נאָר זײַן װערטער אוצר נאָר אױך די פֿראַזעס װאָס ער נוץ װאָס זענען גאָר אַנגליצירט. ס’קען קלינגען טשיקאַװע װאָס אַ חסידישער ייִד פֿון באָראָ פּאַרק זאָל באַהערשן ענגליש בעסער פֿון ייִדיש אָבער װען מ’געבט אַ טראַכט װעגן דעם אַז ער פֿאַרנעמט זיך מיט ביזנעס און זײַן ביזנעס קומט פֿאָר אױף ענגליש, ליגט עס אין גאַנצן אױפֿן שׂכל. אָבער ס’איז אינטערעסאַנט װײַל פֿאַר אַ ייִד װאָס רעדט אַזױ פֿיל פֿון ”מאַרקעט-שעיִר“ (דאָס הײסט װיפֿל פּאָטענציעלע קונים אַ סוחר קען דערגרײכן), פֿאַרלירט ער אַ האַלב פֿון זײַנע פּאָטענציעלע קונים צוליב דעם װאָס מ’דאַרף גאָר קענען צװײ שפּראַכן צו פֿאַרשטײן זײַנע עצות! אַפֿילו צו באַשטעלן זײַנע ד. װ. ד’ס דאַרף מען גאָר קענען ענגליש װײַל ער געבט די טעלעפֿאָן-נומערן אױף ענגליש און רעדט שטענדיק פֿון ”שיפּן-קאָסץ“ און ”פּעקעדזש-דילז.“ אַ הײמישער סוחר אין אַנטװערפּן װאָלט ניט געקענט געבן אַן עצה מיט זײַן רײד. און אױב מ’דאַרף גאָר קענען ענגליש צו לערנען פֿון זײַנע שיעורים, טרעפֿט זיך אַז ס’זענען טױזנטע אַנדערע קורסן װאָס מ’קען נוצן אָפֿט ענגליש. איז, ס’זעט אױס װי די סיבה פֿאַרװאָס ער רעדט אױף ייִדיש איז ניט צו דערמעגלעכן אַז ייִדיש-רעדנדיקע זאָלן האָבן צוטריט צו אַזאַ לערן-פּראָגראַם נאָר אַז ער נוץ זײַן ייִדיש װי אַ באַװײַז אַז ער איז אַ פֿרומער ייִד און זיך צו אידענטיפֿיצירן װי עמעצער אױף װעמען אַ הײמישער ייִד קען פֿאַרלאָזן צוליב זײַן הינטערגרונט. פֿאַר די װאָס זענען אין גאַנצן צװײשפּראַכיק אָדער אפֿשר װאָס רעדן ענגליש בעסער פֿון ייִדיש ניט געקוקט אױף זײער הײמישן אָפּשטאַם, געבט אַלע ענגלישע טערמינען װאָס ער נוץ זײַן פּובליקום אַ מין אמונה אין זײַנע קענטנישן װײַל ס’דינט װי אַ באַװײַז אַז ער באַהערשט סײַ די װעלט פֿון ייִדישער רעליגיע און סײַ די װעלט פֿון פֿינאַנץ. ניט געקוקט אױף דעם װאָס ער שטעלט זיך פֿאָר װי אַ פֿינאַנציעלער מומחה, זענען אַ סך פֿון זײַנע שיעורים מער װײניקער אינעם זשאַנער פֿון װאָס אָפֿט ענגליש הײסט אַ ”לײַף-קאָטש“ (אַ מין ראָטגעבער פֿאַר די װאָס קענען ניט באַשליסן װאָס צו טאָן) אָדער אַן ”אינספּירירנדיקער רעדנער“ (עמעצער װאָס פּרובירט צו אינספּירירן אַ סך אַנדערע מענטשן מיט אַ מאָל דורכן רעדן פֿאָרנט פֿון אַן עולם) און װי די רעדנערס פֿונעם סאָרט רעדט ער אָפֿט מיט רירנדיקע משלים װאָס האָבן ניט קײן קלאָרע פּרטים און קענען זיך ניט גרינג אַפּליקירט װערן צו דער װירקלעכקײט. אָט איז אַ גוטן משל פֿון אַזאַ שיִער 

איך האָב גאָרנישט קעגן דעם אָבער ס’איז אינטערעסאַנט אַז װען מ’הערט צו צו רב לאַנדאָ דערקענט מען אַז ער טוט דרײַ אָדער פֿיר פֿאַרשידענע זאַכן מיט אַ מאָל. ער געבט פֿינאַנציעלע עצות (און מער אָפֿט) פּרובירט צו אינספּירירן אַנדערע און ער טוט בײדע אינעם רעליגיעזן קאָנטעקסט פֿון ”חיזוק.“ ס’איז װיכטיק צו באַמערקן אַז װען מ’פֿאַרקױפֿט אַ פּראָדוקט װאָס איז געצילעװעט נאָר פֿאַר אַ הײמישן עולם האָט דער פּראָדוקט שטענדיק אַ רעליגיעזן כאַראַקטער אַפֿילו װען דער הױפּט מאָטיװ פֿאַרן פּראָדוקט האָט גאָרנישט צו טאָן מיט רעליגיע. איז, די קינדער-ביכער װאָס לערנען צו לײענען און שרײַבן ייִדיש לערנען רעליגיעזע װערטן, די ביכער װאָס לערנען װי אַזױ צו מאָלן זאָגן די קינדער צו טראַכטן פֿון די װוּנדערן פֿונעם אײבערשטן אינעם זעלביקן מאָמענט אין װאָס מ’מאָלט זײ אָן. איז, ס’זאָל ניט זײַן קײן חידוש אַז אַפֿילו אין אַ קורצן שיִער פֿון פֿינעף מינוט נוץ זײַן פּרעזענטאַציע כאַראַקטעריסטישע עלעמענטן פֿון פֿאַרשידענע זשאַנערן.

דער אײנציקער פּראָדוקט פֿון רב לאַנדאָ װאָס מאַכט מיר אומבאַקװעם זענען זײַנע פּסיכאָלאָגישע פּראָדוקטן װאָס זאָלן דינען װי אַ מין פּסיכאָטעראַפּיע פֿאַר די װאָס לײַדן פֿון גײַסטיקע פּראָבלעמען. ס’איז אומקלאָר אױב רב לאַנדאָ אָדער די אַנדערע װאָס מאַכן די-אָ”טעראַפּיע“ רעקאָרדירונגען האָבן טרענירונג אָדער זענען קװאַליפֿיצירט אױף דעם געביט. װײַל די פּסיכאָטעראַפּיע איז געװײנטלעך באַזירט אױף דער באַציונג צװישן דעם פּאַציענט און זײַן טעראַפּיסט און דער טעראַפּיסט פּאַסט געװײנטלעך צו זײַנע טעראַפּישע מיטלען צו די פּראָבלעמען פֿון אַן אינדיװידולען פּאַציענט און זײַן סיטואַציע. צוליב דעם איז דער גאַנצער צוגאַנג פֿון אַ טעראַפּיע פּראָדוקט געצילעװעט אױף אַ ברײטערן עולם מיט פֿאַרשידענעאַרטיקע פּראָבלעמען מיר מאָדנע. די פּראָדוקטן זענען יאָ צעטײלט אױף פֿאַרשידענע גרופּעס (בחורים, מאַמעס, לערערס, מענטשן װאָס לײַדן דורך שװערע צײַטן און אַזױ װײַטער). די פּסיכאָטעראַפּישע רעקאָרדירונגען זאָגן די צוהערער זיך צו באַרויִקן און מ’שפּילט מוזיק און זאָגט די צוהערער נאָכצוחזרן דאָס װאָס דער רעדנער זאָגט. װי די ביזנעס ”געדאַנקען“, זענען די פּסיכאָטעראַפּיע שיעורים פֿון ה’קול קול יעקבֿ אױך אַ פֿאָרעם פֿון רעליגיעזער אונטערשטיצונג װײַל זײ זאָגן די צוהערער אַז זײ האָבן אָדער זאָלן האָבן בטחון אינעם אײבערשטן. דער שיִער פֿאַר בחורים זאָגט די צוהערער אײַנצוקנעלן אין זיך אַ סך פֿאַקטן װאָס זאָלן זײ פֿאַרזיכערן אַז אַלצדינג אינעם לעבן איז אין אָרדענונג און דער הױפּט פֿאַקט איז אַז דער אײבערשטער פֿירט אָן און קאָנטראָלירט אַלץ. אָבער דער שיִער געבט ניט קײן לײזונגען און ס’פֿרעגט זיך די פֿראַגע ”פֿאַרװאָס װאָלט מען געדאַרפֿט אַזאַ רעקאָרדירונג אױב אַלצדינג איז שױן אין אָרדענונג?“ דאָס איז װאָס לײגט זיך ניט אױפֿן שׂכל מיט אַזאַ מין פּסיכאָטעראַפּישע ”זעלבסט-הילף“ פּראָגראַם פֿאַר אַ ברײטערן עולם (און דאָס איז, אַװדאי, ניט נאָר פֿון די פּראָגראַמען פֿאַרן הײמישן עולם נאָר אַלע טױזנטע אַזעלכע פּראָגראַמען בכלל).

נו, איר קענט אַלײן צוהערן און מיך זאָגן װעגן אײַערע מײנונגען און רעאַקציעס.
דער טײל פֿאַר מענטשן װאָס גײן דורך אַ שװערן מצבֿ אַנטפּלעקט אױך רב לאַנדאָ'ס צוגאַנגען און מעטאָדן. 

אַזױ װי די”שיעורים“ פֿאַר סוחרים, װאָלט עמעצער װאָס קען ניט סײַ ייִדיש און סײַ ענגליש ניט געקענט געבן קײן עצות מיט רב לאַנדאָ’ס שיעורים. ל’משל אינעם טײל פֿאַר בחורים רעדט ער כּמעט 20 מאָל װעגן דעם אַז די צוהערער װעלן האָבן אַ ”גוטן פֿוטשור.“ װען אַ צוהערער װאָלט ניט געקענט קײן ענגליש װאָלט ער ניט אַפֿילו געװוּסט װעגן װאָס מ’ראַט אים ניט צו זאָרגן (זײַן צוקונפֿט)!


נו, קײן בעל-בטחון בין איך געװענטלעך ניט אָבער איך האָב מער בטחון אין זיך װי קײן ”סעלף-העלפּ “ גורוס, ניט געקוקט אױף דעם אױב זײ זאָלן רעדן ייִדיש אָדער ענגליש. און אַזױ װעל איך טאַקע ענדיקן מיטן דאָזיקן גאָר לאַנגן פּאָסט: אױב איר פֿילט אַז איר דאַרפֿט הילף מיט פֿאַרשידענע אַספּעקטן פֿון אײַער לעבן, העלפֿט זיך דורכן רעדן מיט מענטשן װאָס איר קענט טאַקע און גײט ניט צו קײן מענטשן װאָס זאָגן אײַך אַז איר דאַרפֿט זײער ”זעלבסט-הילף“ כּדי צו העלפֿן זיך אַלײן.

2011/02/05

נאָך אַ מאָל אױסלײג

נישט געקוקט אױף דעם װאָס די טעכנישע אַספּעקטן פֿון שרײַבן אַ בלאָג אױף ייִדיש גײט מיר אָן די יאָרן, פֿיל איך אַז ס'איז נאָך אַלץ כּדאַי װען איך גיב אַ טראַך װעגן װי אַזױ מײַן געשריבענעם ייִדיש װעט פֿאַרבעסערט װערן. טעכניש גערעדט, האָב איך דרײַ ברירות װי אַזױ איך קען אַרײַנטיפּירן אין ייִדיש אױפֿן קאָמפּיוטער. מיט די ערשטע צװײ ברירות מוז איך שרײַבן מיט גױיִשע אותיות און דערנאָך בײַטן די אותיות אױף ייִדישע אותיות דורך אַ דיגיטאַלישן אַפּאַראַט. דאָס גײט מיר אָן אַ סך פּאַמעלעכער, דעם אמת געזאָגט קריכן די װערטער טאַקע אַראָפּ פֿון מײַנע פֿינגער אין קאָמפּיוטער אַרײַן. ס'איז מיר אַפֿילו שנעלער צו שרײַבן מיט פּען און אַ שטיקל פּאַפּיר װי דורכן קאָמפּיוטער סיסטעם װאָס ניצט די גױיִשע אותיות. אָבער דאָס שרײַבן מיט אָט די צװײ סיסטעמען פֿאַרמאָגט אַ גרױסע מעלה, דהײַנו מיט אָט די שרײַב-געצײַג קען דער קאָמפּיוטער זיך קאָריגירן װי אַזױ איך לײג אױס די אותיות און פֿאַרזיכערן אַז איך מאַך נישט קײן גרײַזן. די צרה מיט דעם איז נאָר אַז ס'זענען נאָר צװײ מעגלעכע אױסלײגן מיט װאָס מ'קען איבערקוקן דאָס װאָס מ'האָט געשריבן און אַז איר אַלע װײסט ס'איז נאָך אַלץ פֿאַראַן לױפֿנדיקע מחלוקת װעגן װי אַזױ (אָדער אפֿשר װיאַזױ?) מע זאָל שרײַבן די ייִדישע שפּראַך. אױב איך נוץ דעם "ספּעל-טשעקער", קאָריגירט ער לױטן ייִװאָ אױסלײג אָדער לױטן אױסלײג פֿונעם אַלגעמײנעם זשורנאַל. דאָס הײסט אַז מ'קען זאָגן אַז ס'רעדט זיך פֿון אַ באַשלוס צװישן די אױסלײגן פֿון צװײ פֿאַרשידענע צײַטונגען, דעם ייִדישן פֿאָרװערטס און דעם אַלגעמײנעם זשורנאַל. ס'רבֿ פֿון מײַנע ייִדישיסטישע פֿרײַנט געפֿעלן טאַקע מער דעם ייִװאָ אױסלײג און אַ פּאָר פֿון זײ זענען טאַקע שטאַרקע פּאַרטיזאַנער דערפֿון אָבער דעם אמת געזאָגט האָב איך אַ פּאָר טענות מיטן ייִװאָ אױסלײג. פֿון דער אַנדערער זײַט ס'רבֿ פֿון די פּאָטענציעלע לײענערס פֿונעם בלאָג, די הײמישע אידן װאָס רעדן ייִדיש )אָדער אידיש אױב איר װילט) פֿון דער הײם נוצן גאָר אַן אַנדערן אױסלײג װאָס איז נאָענטער צום סטיל פֿונעם אַלגעמײנעם זשורנאַל אָבער אױכעט אַנדערש דערפֿון און נישט אַזױ סטאַנדאַרדיזירט װי די צװײ אױבנדערמאָנטע. װען אָט די פּאָטענציעלע לײענערס װעלן זוכן אױף ייִדיש דורך די "זוך-מאָטאָרן", װעלן זײ זוכן נאָך "אידיש" און דװקא נישט "ייִדיש." און אַזױ, טרעפֿט מען די מאָדנע סיטואַציע אין װאָס דער מכשיר װאָס קאָריגירט װי אַזױ אױסצולײגן די אותיות פֿאָלגט כּללים װאָס זענען אַנדערש װי דאָס גרױסע רבֿ מענטשן שרײַבן די שפּראַך. און אַז איך בין אַ ייִד און ייִדן װילן זײער אָפֿט מאַכן אַ סיטואַציע אַפֿילו מער קאָמפּליצירט װי ס'דאַרף צו זײַן, װיל איך שרײַבן אױף אַ דריטן אױסלײג װאָס װערט הײַנט זעלטן גענוצט אָבער װאָס מ'פֿלעגט נוצן זײער אָפֿט אין אײראָפּע און שפּעטער אין ישׂראל װאָס איז נישט אין גאַנצן אַזױ װי (אױף דעם אױסלײג ס'װאָלט טאַקע געשטאַנען "אַזױװי") ייִװאָ אָבער פֿאָרט װײַט פֿונעם הײַנטיקן הײמישן אױסלײג. דער אױסלײג האָט מען גענוצט בײַם צײַטונג "װילנער טאָג", און מער װײניקער בײַם געװעזענעם פּרץ פֿאַרלאַג אין ישׂראל. דער גרױסער ייִדישער לינגװיסט און פּעדאַגאָג יודל מאַרק איז אױך געװען אַן אָנהענגער פֿונעם דאָזיקן אױסלײג. אָבער איך קען נישט גוט איבערקוקן װי אַזױ איך לײג אױס אותיות אױף קײן שפּראַך נישט און נישט געקוקט אױף װאָס פֿאַר אַ מין אױסלײג איך נוץ, װעל איך אַװדאי מאַכן פֿיל גרײַזן אױב איך דאַרף אָנגײן אָן קײן "ספּעל-טשעקער." איז, איך מוז שרײַבן אָדער מיטן ייִװאָ-סיסטעם אָדער מיטן סיסטעם פֿונעם אַלגעמײנעם זשורנאַל אױב איך װיל אַז דער קאָמפּיוטער זאָל קאָריגירן דעם טעקסט. און אַפֿילו װען איך זאָל קאָריגירן דעם טעקסט, װעט ער נישט זײַן "קאָרעקט" בײַ ס'רבֿ לײענערס. אָבער גענוג מיט דעם. מענטשן װאָס זענען אַ סך מער געלערנט פֿון מיר האָבן שױן געשריבן גאַנצע ביכער פֿון פּראָבלעמען פֿון דער ייִדישער אָרטאָגראַפֿיע, שױן אָפּגערעדט פֿון די גרױסע בערג אַרטיקלען װאָס געפֿינען זיך אױף די פּאָליציעס פֿון פֿילע ביבליאָטעקן. די אײנציקע פּשרה איז דאָך צו שרײַבן אױף בײדע אופֿנים און אַזױ אַרום װעט קײנעם נישט זײַן צופֿרידן דערפֿון :) . אָבער אַ סך מער מענטשן װעלן אַװדאי געפֿינען דעם בלאָג און ס'װעט אױך צוגעבן אַ ביסל פֿאַרשײדנקײט פֿון אײן "פּאָסט" צום צװײטן. דעם אמת געזאָגט לײען איך ייִדיש פֿון אַזױ פֿיל סאָרטן און אַזױ פֿיל מינים שרײַב-סיסטעמען, דערקען איך אַלײן די אונטערשײדן צװישן די װאַריאַנטן נאָר װען איך דאַרף אַלײן באַשלאָסן מיט װאָסערע אותיות איך דאַרף שרײַבן אַ געװיס װאָרט. בײַ מיר איז דאָס נישט אַזױ װיכטיק, אַבי מ'שרײַבט נישט מיטן פֿאַרדײַטשטן סיסטעם פֿון הונדערט יאָר צוריק װאָס הײַנט קײנעם שרײַבט נישט דערמיט (צום בײַשפּיל: דיא מענשען װאָס שרעהבן יודיש דאַרפֿען שרעהבן אַזױ יעדען אַבענט .( בײַ אַנדערע איז דער ענין פֿיל װיכטיקער און ס'װעט זײ טאַקע פּײַניקן אַ ביסל װאָס איך װעל גײן בײַטן (טױשן אױב איר װילט) אױסלײג סיסטעמען יעדע פּאָר "פּאָסטס." פֿון זײ בעט איך מחילה. און פֿאַרן רעשט פֿון אײַך װאָס זענען אַזױ װי איך און װילן לײענען אַ ייִדיש װאָרט, נישט געקוקט אױף אױב מ'שרײַבט ייִדיש צי אידיש, זײַט מיר מוחל װאָס איך האָב אַזױ פֿיל געשריבן װעגן דעם. צום טעמע פֿון אױסלײג װעל איך קײנמאָל נישט צוריקקומען װײַל איך האָב דאָך אַ סך מער אינטערעסאַנטע ענינים צו טײלן זיך מיט אַלעמען און אױב איך טראַכט צופֿיל װעגן װי אַזױ אױסצולײגן יעדעס װאָרט באַזונדערס, װעל איך צום סוף גאָרנישט נישט קענען אָנשרײַבן.
אָבער אױב איר זענט נאָך נישט מיד פֿון דער דאָזיקער דיסקוסיע איבער װי אַזױ מ'זאָל אױסלײגן ייִדיש, קענט איר אַרײַנגײן װאָס טיפֿער אינעם ענין מיט אָט די צװײ ביכער װאָס מ'קען לײענען אין גאַנצן אומזיסט אױפֿן אינטערנעט. דאָס ערשטע בוך געבט איבער די כּללים פֿון ייִװאָ. דאָס צװײטע געבט איבער די כּללים פֿון אַ גרופּע פּראָפֿעסאָרן און געלערנטע װאָס האָבן געהאַט אַ שײַכות צום אָקספֿאָרדער ייִדישער אינסטיטוט בײַ דער באַקאַנטער אָקספֿאָרדער אוניװערסיטעט אין ענגלאַנד.

2010/09/02

אַרײַנפֿיר צום בלאָג: שאלות-ותּשובֿות, אַ דערקלערונג און אַ תּירוץ

פֿאַרװאָס שרײַב איך בכלל אַ בלאָג אױף ייִדיש?

ערשטנס װעל איך אײַך געבן דעם גאָר ייִדישן ענטפֿער: פֿאַרװאָס נישט? אַז מ'קען, װעט מען. צװײטנס, װעל איך פֿאַר אײַך צוגעבן אַז איך װיל פֿאַרבעסערן מײַן געשריבענעם ייִדיש און ס'איז ניטאָ קײן בעסער אױפֿן צו דערגרײכן דעם ציל אַחוץ צו שרײַבן און צו באַקומען קאָמענטאַרן און קריטיק. דריטנס, האַלט איך אַז ס'זענען פּשוט נישט גענוג בלאָגן אױף ייִדיש הײַנט צו טאָג און אַפֿילו אַ בלאָג פֿון עמעצן װאָס שרײַבט נישט פּערפֿעקט זאָל זײַן בעסער פֿון גאָרנישט. דאָס הײסט, מײַנע אױספּרוּװן אין דער װעלט פֿון ייִדיש-שפּראַכלעכער בלאָגערײַ װעלן גאָרנישט ניט שאַטן און װעלן ניט װײַטער קאַליע מאַכן דעם מצבֿ פֿונעם הײַנטצײַטיקן געשריבענעם ייִדישן װאָרט. איך װיל אױך שרײַבן דעם דאָזיקן בלאָג װײַל איך מײן אַז ס'זענען אַ סך אינטערעסאַנטע טעמעס װאָס איך קען באַהאַנדלען װאָס װערן נישט אָפֿט באַשריבן אױף ייִדיש, בפֿרט נישט אױף דער אינטערנעץ. 95% אָדער מער פֿון די אַרטיקלען װאָס װערן הײַנט געשריבן אין אונדזער שפּראַך האָבן צו טאָן נאָר מיט פּאָליטישע, רעליגיעזע אָדער ליטעראַרישע טעמעס און ס'איז כּמעט גאָרנישט מער ניט װאָס צו לײענען. אַ פּאָר פֿון די חסידישע זשורנאַלן פֿון די לעצטע פּאָר יאָרן דעקן אַנדערע טעמעס, למשל געשיכטע, װיסנשאַפֿט און אַזױ װײַטער. דער פֿאָרװערטס שרײַבט אױכעט אַרטיקלען װעגן אַזעלכע טעמעס, אָבער נישט אַזױ אָפֿט װי ער באַהאַנדלט מער אינטעלעקוטעלע ענינים. און אַזױ מײן איך אַז איך קען "פֿילן" אַ ביסל פֿון אַ נישע. למשל, װיל איך שרײַבן אַ פּאָר אַרטיקלען װעגן דעם נאָרמאַלן לעבן פֿון אַן אַמעריקאַנעם קאַלעדזש סטודענט, ספּאָרט און פּאָפּולוערע קולטור (בפֿרט קריטיקן דערפֿון), דרײַ טעמעס װעגן װאָס איך האָב כּמעט גאָרנישט נישט געלײנט אױף ייִדיש.

װאָסערע אַנדערע טעמעס װעלן באַהאַנדלט װערן אױפֿן בלאָג?צי װעט דער מאַטעריאַל זײַן פּאַסיק פֿאַר אַ הײמישן לײענער?

איך װיל דװקא אױך שרײַבן װעגן פּאָליטיק, ליטעראַטור, ייִדיש און ייִדישקײט און אַזעלכע טעמעס װאָס מ'לײענט גאַנץ אָפֿט אױף ייִדיש. צוליב דעם װאָס איך בין אַ יונגער ייִדישיסט װאָס פֿאָרשט און אַרבעט מיט דעם הײַנטצײַטיקן חסידישן ייִדיש, װעל איך אַרומרעדן אַנדערע טעמעס װאָס זענען ספּעציפֿיש אינטערעסאַנט פֿאַר די-אָ צװײ ציבור. איך װיל אױך מאַכן אַן אָרט, אַבי נאָר אַ דיגיטאַלישס, כּדי די צװײ גרופּעס ייִדישע רעדנדיקע זאָלן קענען צוזאַמענקומען און דיסקוטירן פֿאַרשידענע ענינים װאָס זענען זײ װיכטיק. דערצו, װעל איך זאָגן אין פֿאָרױס אַז איך װעל דאָ גאָרנישט שרײַבן װאָס װעט זײַן אָפֿענסיװ צו קײן פֿרומען ייִד אָדער צום חסידישן/הײמישן לעבנסשטײגער. איך װעל אַרומרעדן זאַכן װאָס מ'זעט נישט געװײנטלעך, אָדער קײנמאָל נישט בכלל, אין ייִדיש, אָבער איך װעל ניט חלילה שרײַבן עפּעס װאָס איז קעגן הלכה.

װער איז דער מחבר? 
הײסן הײס איך דזשאָרדין אָדער אָפֿט מאָל אױף ייִדיש יאַנקל. איך בין אַ סטודענט אין רוטגערס אוניװערסיטעט אין ניו דזשערזי אין מײַן לעצטן יאָר פֿון לערנען. מײַנע הױפּט-לימודים (מעיִזשאָרס) זענען שפּאַניש און ייִדישע-שטודיעס, דאָס הײסט די געשיכטע, קולטורן און טראַדיציעס פֿונעם ייִדישן פֿאָלק און זײערע שפּראַכן און ליטעראַטורן. דאָס נעמט אַרײַן אַװדאי אױך ייִדישקײט אַלס רעליגיע אָבער מ'באַהאַנדלט די שטודיע פֿון רעליגיעזע טעקסטן (תּנ"ך, תּלמוד) אױף אַ װיסנשאַפֿטלעכן אױפֿן, דאָס הײסט גאַנץ אַנדערש װי זי װערט באַהאַנדלט, להבדיל, אין אַ ישיבֿה. מיט מײַנע שפּאַנישע לימודים לערן איך אױס װי אַזױ צו זײַן אַן איבערזעצער, בפֿרט װי אַזױ צו פֿאַרטײַטשן טעקסטן פֿון שפּאַניש אױף ענגליש. איך בין אױסגעװאַקסן אין פֿילאַדעלפֿיע און איך האָב זיך אָנגעהױבן לערנען זיך ייִדיש מיט פֿינעף יאָר צוריק.

װאָס זענען די מחבר'ס פּאָליטישע קוקװינקלען?

דעם אמת געזאָגט איז דאָס אין גאַנצן נישט װיכטיק װײַל איך װעל ניט שרײַבן קײן סך װעגן פּאָליטיק. אָבער אַז דאָס איז פֿאָרט אַ ייִדישער בלאָג און ייִדן זענען פֿאַרכאַפּט און באַנומען מיט פּאָליטיק, ביז דעם װאָס אַ סך פֿון זײ װעלן נישט אַפֿילו לײענען אַ טעקסט װאָס האָט גאָרנישט צו טאָן מיט קײן פּאָליטיק אױב זײערע פּאָליטישע מײנונגען שטימען נישט מיטן מחבר'ס, װעל איך מודה זײַן אַז איך בין בכלל אַ לינקער. איך װעל, אָבער, װי פֿריִער געזאָגט, נישט שרײַבן צו פֿיל דאָ װעגן פּאָליטיק. אױב איר זענט פֿאַראינטערעסירט אין מײַנע פּאָליטישן קוקװינקלען, לײענט מײַן ענגלישער בלאָג אָדער שרײַבט מיר אַ בליצבריװל אָדער מעלדונג דורך "בלאַגער".

װאָסערע מין אױסלײג/"ספּעלינג"/אָרטאָגראַפֿיע װעט איר נוצן?
  פֿאַרן איצטיקן מאָמענט נוץ איך דעם ייִװאָ-אױסלײג, נישט צוליב קײן אידעאָלאָגישע סיבות נאָר צוליב דעם װאָס מײַנע שרײַב-געצײַג פֿאַרן קאָמפּױטער האָט מען אױסגעפּלאַנעװעט צו נוצן דעם ייִװאָ אױסלײג. מײַן "ספּעל-טשעקער" (דער מכשיר װאָס קאָריגירט װי אַזױ איך לײג אױס די אותיות) קען נאָר קאָריגירן אױב איך שרײַב מיטן ייִװאָ אױסלײג. אַ פּאָר אַספּעקטן פֿון דער ייִװאָ אױסלײג געפֿעלן מיר אין גאַנצן נישט אָבער אױב איך װאָלט הײַנט געדאַרפֿט נוצן אַן אַנדער אױסלײג פֿאַר אַ לאַנגן טעקסט װאָלט עס מיר זײַן פֿינצטער פֿאַר די אױגן װײַל ס'װאָלט גורם זײַן פֿיל טעכנישע פּראָבלעמען. שפּעטער, װען איך האָב מער צײַט צו עקספּערימענטירן מיט די פֿאַרשידענע שרײַב סיסטעמען פֿאַר ייִדיש אױפֿן קאָמפּױטער, װעל איך אפֿשר שרײַבן מיט פֿאַרשידענע אױסלײגן. דאָס איז נישט קײן אידעאָלאָגישע זאַך, נאָר איז עס צוליב דעם װאָס מער מענטשן װעלן געפֿינען דעם בלאָג דורך גוגל און אַזעלכע "זוך-מאָטאָרן" אױב איך באַנוץ זיך מיט פֿאַרשידענע אָרטאָגראַפֿישע סיסטעמען.

2010/03/30

צװײ פֿאַשיסטישע דעמאָנסטראַציעס אין הױפּטשטעט פֿון מיזרח אײראָפּע.

http://www.algemeiner.com/generic.asp?id=6355
גאָר אַ װיכטיקער באַריכט פֿון הירשע=דוד כ”ץ װעגן די לעצטע פּאַסירונגען אין לעטלאַנד און ליטע לגבי דער נײַער דאָרטיקער פֿאַשיסטישער באַװעגונג, װאָס װאַקסט, אַל פּנים, שטאַרקער און שטאַרקער מיט יעדן יאָר.

2009/11/19

האָף



MS-Hebrew form

איך האָף אַז דאָס װעט אַרבעטן אַ ביסל בעסער אָבער איך האָב ניט קײן שום בטחון